Gjiri i Gramës

Nuk ka rrugë dhe nuk ka shteg të praktikueshëm drejt Gjirit të Gramës, ndaj ai qëndron i qetë edhe në kulmin e verës. Shkëmbinj të thepisur zbresin drejt në Jon dhe gryka është e ngushtë — vetëm rreth 100 metra e gjerë — por tejet e thellë dhe e kthjellët, gjë që e bën të paharrueshëm notin dhe snorkelingun sapo lëshojmë spirancën.

Gjiri e merr emrin nga fjala greke grámma, «shkronjë»: shkëmbinjtë e tij mbajnë rreth 1.500 mbishkrime të gdhendura, të datuara nga shekulli III p.e.s. deri në shekullin XVI e.s. — përqendrimi më i dendur i grafiteve antike të detarëve në bregdetin shqiptar. Vendi filloi si gurore gëlqerore për qytetin e lashtë grek të Orikumit, rreth 12 km në verí; mbishkrimet më të vjetra u gdhendën nga punëtorët e guroreve në shekullin III p.e.s., dhe ekuipazhet që kalonin vazhduan të shtonin shenjat e tyre për shekuj me radhë.

Gjiri i Gramës shtrihet brenda Parkut Detar Kombëtar Karaburun-Sazan, i shpallur në 2010 si zona e parë detare e mbrojtur e Shqipërisë dhe habitat i dokumentuar i fokës së rrallë mesdhetare. Ne i lëmë gjirit ndalesën më të gjatë të turit — kohë për të notuar drejt bregut, për të shikuar gdhendjet e poshtme dhe për snorkeling në ujin e kthjellët përpara kthimit në Dhërmi.

Në rrugë e sipër dhe në kthim, turi ndalon në disa pika të tjera përgjatë bregdetit të Karaburunit: Gjiri i Shën Andreut (një gji i vogël me guriçka të bardha dhe kishëza e vet mbi shkëmb); Shpella e Kaltër, një shpellë detare pak pas Gjirit të Gramës, ku drita e përthyer nëpër ujë e ndriçon brendësinë në një blu elektrike; një shpellë më e vogël si gur i çmuar, që ne e quajmë Shpella e Gurit të Kaltër, me të njëjtin ujë blu të ndritshëm; dhe Shpella e Lakuriqëve, një shpellë detare më e thellë dhe e hijshme, e emërtuar sipas lakuriqëve që strehohen brenda.